Geri

MEKANSAL TABANLI BİLGİ SİSTEMLERİNİN UYGULANMASINDAKİ
TEMEL SORUNLAR

  1. GIS Nedir?

    1. Bir Coğrafi Bilgi Sistemi (GIS), dar anlamıyla coğrafi referanslı verilerin giriş,
    2. saklanması, yönetimi, analizi ve çıktılarının alınması işlerini yapabilen bir bilgisayar

      sistemidir.

    3. Geniş anlamıyla ise GIS, veri analizi, plan ve hazırlık, karar verme ve kararların
    4. uygulanmasının izlenmesi için uygun olan kentsel, çevresel ve diğer planlama verilerinin

      yönetimi için kullanılan bir veri sistemidir.

    5. GIS çok geniş bir uygulama alanına sahip olduğu için kimi zaman LIS (Arazi Bilgi
    6. Sistemi), EIS (Mühendislik Bilgi Sistemi) (Çevresel Bilgi Sistemi), PIS (Planlama Bilgi

      Sistemi), RIS (Kaynak Bilgi Sistemi) gibi farklı isimlerle de alınır. Tüm bu çeşitler

      “Mekansal Tabanlı Bilgi Sistemi” olarak adlandırılabilirler (Spatial Based Information

      Systems,SBIS).

    7. SBIS’IN özellikleri şunlardır.
    8. Çizdi tekrarlama (üst üste binmiş, tek çizgi gibi gözüken ) izin veren

      yapılandırılmamış formda veya topolojik ilişkilerin tüm çizgilerin, noktalar – çizgiler –

      alanlar ve alanlardan meydana gelmiş nesneler arasında bir hiyerarşi geliştirilmesine olanak

      verecek biçimde kapanmasını ve ayıklanmasını sağladığı yapılandırılmış formda grafik

      verileri barındırır. Yapılandırılmamış verilerin hızlı erişim gibi bir avantajı fakat bunun

      yanısıra da sınırlı analiz olanakları vardır. Yapılandırılmış verilerle daha yavaş çalışılır fakat

      komşuluk sorgulamaları yapmak mümkündür.

      Grafik veriler özniteliklere bağlanabilirler. Yapılandırılmamış grafikler için

      bağlantılar, grafiklere iliştirilen nokta numaraları ile görünür hale getirilmiş noktalardır

      (alanların veya çizgilerin merkezleri). Yapılandırılmış verilere nokta-, çizgi-, alan-, veya

      nesne numarası ile ulaşabilir.

      Öznitellikler noktalara, çizgilere, alanlara veya nesnelere bağlanabilen grafik olmayan

      Verilerdir. Bunlar ya ilişkisel tablolarda, hiyerarşik veya şebekelendirilmiş biçimde ya da

      Nesne yönelimli tablo gruplarında bulunurlar.

      Bir SBIS –3 ana kısımda oluşur (bkz. Şekil 1.)

    9. Dar anlamıyla GIS, veri girişi, yönetimi, analizi, saklanması ve çıktılarının alınmasına

olanak tanıyan donanım ve yazılım. Hem donanım hem yazılım satan GIS satıcıları tarafından

üretilir ve sağlanır.

1.6 GIS departmanları tarafından kendi bünyelerinde veya bir veri toplama firması

aracılığı (yersel ölçüm, fotogrametri, sayısallaştırma, uzaktan algılama ) ile toplanması

gereken veriler. Veriler çeşitli biçimlerde olabilir: yersel ölçümlerde veya varolan haritaların

sayısallaştırılmasından elde edilen vektör veriler, idari kayıtlardaki nokta çizgi, alan veya

nesnelere bağlı olan grafik olmayan veriler veya raster formatta pixellerin ayrılmış

görüntüler.

1.7 İlgili bilginin seçimi, gerekli ve maliyeti düşürerek doğruluk standartlarının

belirlenmesi, bilgiyi geçerli halde korumak için ekonomik güncelleştirme şemalarının

tasarlanması, verilerin ilgili amaçlar doğrultusunda analiz edilmesi ve planlama, izleme ve

genel idari kullanımlar için sistemden faydalanılmasından sorumlu yönetim.

Şekil 1: Bir çevresel bilgi sisteminin içeriği

    1. ANALOJİLER

Satıcılardan alınan donanım ve yazılımlar “araba” ile karşılaştırılabilirler. Eğer veri

formunda yakıt yoksa araba sürülemez. Yönetim, yolların yapımı ve hedefe ulaşılması

fonksiyonları yerine geçerken eğitim sürücü ehliyeti, öğretim nereye gidileceğini

bilinmesi fonksiyonların yerine geçer.

Bu üç kısmı gözden geçirirken donanım-yazılım bileşenine yapılan yatırımın toplam

SBIS yatırımının ancak % 10 –20 ‘ sine malolduğunu bilmek önemlidir. Yönetim bir diğer %

10’ na malolabilir. Buna karşılık verilerin maliyeti % 70 - 80’ dir. Veriler, güncelleştirme

planları ile korunmaları gereken sahip olunan en değerli şeylerdir.

Hızlı teknolojik gelişmeler yüzünden donanım ve yazılım 3 – 5 yıl içinde güncelliğini

yitirebilir. Yazılımların ömrü 5 ile 10 yıl arasındadır. Veriler, eğer tam değerlerine ulaşmak

üzere güncelleştirilmezlerse, birkaç yıl içerisinde ancak sınırlı şekilde kullanılacak bir hale

gelebilirler.

 

2. GIS’e neden ihtiyaç duyulur?

    1. GIS teknolojisi 3 milyar $’ a ulaşan kapasitesiyle dünyanın en önemli pazarlarından
    2. biridir. GIS’ in gelişimi 1960’larda başlamıştır. Halen teknoloji tarafından yönlendirilmektedir.

    3. Dünyadaki bir çok yönetimin aşağıda sıralanan nedenler yüzünden işlemlerinde bu
    4. teknolojiyi kullanmaya başlamaları gayet anlaşılırdır.

      . bilgi toplanması ve işlenmesindeki güçlükler

      . bilginin güncel olmaması

      . bilginin doğru olmaması

      . bilgi standardının olmaması

      . verilerin tutarsız olması

      . verilere ulaşımın yetersiz olması

      . veri paylaşımının olmaması

    5. Yukarıda sayılan nedenler, GIS kullanımının yönetimleri daha etkin olmaya,
    6. Verilerindeki tutarsızlıkları ortadan kaldırmaya ve veri değişimin kolaylaştırmaya

      Zorlamasıyla belirginleşmektedir.

    7. İskandinav ülkelerinde 29 tane GIS projesi maliyet-fayda analizine tabi tutulmuş ve

aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir:

Organizasyonun kapsamını değiştirmeksizin varolan işlerin otomasyonunu amaçlayan

projeler 1:1’lik bir maliyet-fayda oranı vermişlerdir. Burada, sonuçların daha hızlı elde

edilebilir olmasından başka bir tasarruf yoktur.

Daha önce klasik süreçlerle gerçekleşmemiş olan yeni işleri üstlenen projeler

1:2’lik bir maliyet – fayda oranı vermişlerdir.

Fakat, kapsamında farklı sektör ve organizasyonlardan elde edilen verilerin

entegrasyonunun yer aldığı projeler 1:4’lük bir maliyet–fayda oranı vermişlerdir. Bu sonuçlar

entegrasyon işinin yoğun olduğu projelerde GIS uygulamalarının taşıdığı önemi ortaya

çıkarmaktadır.

2:5 Yatırımlardan beklenen faydaların elde edilmesi için en az 7 yıllık bir sürenin

geçmesi gerektiği bilinmelidir.

2:6 GIS’in tanıtımı için gerekli basamaklar aşağıdaki gibidir:

. kavramın tanıtılması

. kullanıcı gereksinimlerinin analiz edilmesi

. bir uygulama planının oluşturulması

. sistem değerlendirme ve alımı

. işlemlerin başlaması

2:7 Sistemi kurarken GIS ile ilgili olarak göz önünde bulundurulacak noktalar şunlar

olmalıdır.

. doğruluk yeterli mi ?

. bir güncelleştirme planı var mı?

. farklı kaynaklardan elde edilen veriler arasındaki karşılıkı ilişkiler gerektiği

. biçimde kurulabiliyor mu?

. standart bir veri değişim formatı var mı ?

. veri güvenliği göz önünde bulunduruluyor mu ?

2:8 GIS için gerekenler ölçeğe bağlıdır ve üç kategoride gruplandırılabilirler:

. global; 1:1 000 000 – 000 –1;200 000 ölçek, maliyet 10 $km den azdır, uydu

görüntülerinin kullanımı gerekir.

. bölgesel; 1:100 000 – 1:25 000 ölçek, maliyet 10 $/km den çok 500 $/km den

azdır, sayısallaştırılmış harita verileri ile uydu ve hava fotoğraflarının birarada kullanımı

gerekir.

. yerel; 1:10 000 - 1:500 ölçek, maliyet 500 $/km den çok 10 000 $/km den

azdır, fotoğrametrik haritacılık ve yüzey araştırmalarının birarada kullanımı gerekir.

2.9 GIS uygulamaları dünya çapındaki kullanım yüzdelerine göre beş ana kategoride

gruplandırılabilir:

. şebeke bilgi sistemleri, % 40, altyapı uygulamalarında

. arazi bilgi sistemleri, % 10, kadastral yönetiminde

. çevresel bilgi sistemleri, % 20, çevresel izleme ve gelişmede

. planlama bilgi sistemleri, % 15, mühendislik, demografya ve planlama

gereksinimlerini birleştiren bölgesel ve yerel planlamada

askeriyede.

. özelleşmiş bilgi sistemleri, % 15, trafik, iletişim, büyük firmalar ve

    1. GIS statü özeti;

. GIS bilgisayar coğrafyasıdır ve CAD kökenlidir.

. teknoloji (satıcı) tarafından yönlendirilmektedir.

. haritacılık süreci için faydalı ve gereklidir.

. bir çok disiplinin ilgi alanındadır.

. çalışmalar genellikle izole halde, tekrarlayan ve çalışan yapıda olmaktadır.

. GIS entegrasyonu ekonomiktir ve gereklidir

 

  1. GIS nasıl uygulanmaktadır?

    1. GIS fonksiyonları şunlardır;

. veri kazanımı

. veri yönetimi

. veri analizi

. verilerden alınan çıktılar

. veri arşivleme

. güncelleştirme

3.2 Toplam 300 tane GIS donanım ve yazılım satıcısı vardır. Ana satıcılar ve

sistemlerinin özellikleri Tablo 1’ de sıralanmıştır.

. Bazıları sırf vektör veri, diğerleri sırf raster veri sistemleridir, pek azı hem

vektör hem raster verilerin birarada kullanımı olanağına sahiptir.

. Bazıları daha küçük uygulamalar için bir DOS işletim sistemi ile PC’ler

üzerinde çalışır, en etkin olanları Unix tabanlı iş istasyonları üzerinde çalışanlardır.

. Uygulamaları spesifik uygulamalarla sınırlıdır:

aracılığı ile)

kesişimleri)

şebekeleri)

pek az sistem tüm uygulama tiplerine olanak verir.

Pek azı dünya çapında desteğe veya güçlü yerel desteğe sahiptir.

Tablo:1

    1. Olası bir donanım konfigürasyonunun bileşenleri Şekil 2’ de gösterilmiştir. Böyle bir
    2. Konfigürasyon aşağıdakilerden oluşur.

      . grafik veri girişi için sayısallaştırıcı ile birlikte iş istasyonları

      . grafik olmayan veri girişi için terminaller

      . ikincil ve üçüncül depolanmış bilgiye erişim ve çıktı olanaklarına (yazıcı ve

      çizgiciler) sahip bir servet.

      . veri görüntüleme için PC’ler

       

      ŞEKİL:2

       

    3. Intergraph’ın (en büyük satıcı) yazılım paketleri Tablo 2 de sıralanmnıştır.
    4. Uyarlandıklarında kentsel bilgi sistemlerinin gerektirdiği tüm iş akışlarında kullanılabilirler.

      Tablo:2

    5. Vektör veriler genellikle, Şekil 3’ te gösterildiği gibi üst üste getirilebilen,coğrafi

Kodlu grafik tabakalarda saklanır.

Şekil:3

    1. Grafik özelliklerin grafik olmayan verilere bağlanması sağlanmaktadır.(Şekil 3,sol

Kısım.)

 

3.7 Grafik bilgi, Şekil 4’te gösterildiği gibi, yapılandırılmamış, kısmen yapılandırılmış

veya tamamen yapılandırılmış olabilir. Öznitelikler ilişkisel tablolarda, hiyerarşik veya

şebekelendirilmiş biçimde ve nesne yönelimli tablo veya ağaç gruplarında bulunabilir.

Şekil:4

    1. Taranmış raster görüntüler (fotoğraflar, çizimler, haritalar, uydu görüntüleri) vektör

Grafikler üzerine bindirilebilirler (Şekil 5).

3.9 İleri düzeyli GIS donanım ve yazılım sistemleri yer üzerinde milimetre düzeyinde veri

doğruluğunu koruma yeteneğine sahiptirler. Veri doğruluk gereksinimleri uygulamaya göre

değişir.

. yüzey araştırması cm düzeyinde doğruluk gerekir.(1:500 ölçek)

. şehir planlama sadece metre düzeyinde doğruluk gerektirir (1:5 000 ölçek)

. çevresel planlama sadece kaba bir doğruluk gerektirir.(1:50 000 ölçek)

Arazi şebeke, planlama, çevresel ve özel bilgi sistemlerinde kullanılan veri

Kaynakları için gerekli doğruluk seviyeleri Tablo 3’te sıralanmıştır.

Tablo 3: Veri Kaynakları

    1. Farklı veri toplama yöntemlerinin sahip oldukları olanaklar ve uygulanabilirlikleri

Tablo 4’te gösterilmiştir.

Tablo 4: Veri Toplama Yöntemleri

+ iyi

  1. urtalama

- kötü

 

3.11 Veri toplama yönteminin maliyetlere ve güncelleştirme kapasitelerine bağlıdır.

(BKZ Tablo 5)

Tablo 5: Veri Toplama Yöntemlerinin Seçimi

3.12 Yersel ölçüm, kadastral bilgi yönetimi, tesis yönetimi, planlama, konut ve istatistiki

kullanımlar için gerekenleri enyegre etme yeteneğine sahip olan bir kent bilgi sistemi

aşağıdakileri gereksinir.

. cm. doğruluk düzeyinde, arazideki sabit tesislerden oluşan bir kontrol sistemi

Bu durumda sistem uydu konumlandırma aracılığı ile kurulabilir. (örn. GPS) ve dizileri

aracılığı ile bölgesel olarak sıklaştırılabilir. (örn total stations).

. Arazi kontrol noktalarının kullanıldığı hava fotoğraflarından temel harita

üretim. Uçuşlarda GPS kullanımı ve havai nirengi ile kontrol noktası gereksinim en aza

indirgenebilir.

. Yersel ölçüm kayıtlarına dayalı kadastral ölçümler veya en azından ada

sınırlarını tanımlayan arazi ölçümleri

. Adalar, parseller, bnalar, rögarlar, altyapı hatları ile ilgili öznitelik verilerinin

kurum içinde toplanması.

    1. Bir temel harita üzerinde odaklanmış ideal bir kullanıcı yapısı, tematik katmanları ve

Kullanıcı departmanları için grafik olmayan veriler Şekil 6’da gösterilmiştir.

 

Gereksinimlere göre Ölçeğe Bağımlı Olma

 

  1. GIS Uygulamalarındaki Problemler

    1. İdeal bir GIS yapısının uygulanmasında bazı zorluklar vardır.
    2. Ana problemler kurumsaldır. GIS, 1980 yılı civarında merkezi yönetimler

    tarafından kullanılmaya başlanmıştı. Bir merkez, GIS için gerekli tüm verileri toplamak

    yönetmek ve diğerlerinin kullanımına açmak gibi temel amaçları yerine getirmek için

    çabalıyordu.

    4.3 1985 yılı civarında farklı yönetim birimlerinde birbirleriyle çakışan çabalar

    gösterildiği, bu nedenle de tekrarlama ve çakışmaların en aza indirgenebilmesi amacıyla veri

    değişimi için arabirimler yaratılması gerekliliği farkedildi.

    4.4 1990 yılı ile birlikte şebekelendirme kavramı yayılmaya başladı.

    4.5 İkinci tip problemler mali olanlardır. 1980 yalnızca merkezi yönetimler gereken

    yatırımları yapabiliyordu, bilgisayarlardaki gelişmeler daha düşük maliyetle

    şebekelendirilmiş çözümler getiremiyorlardı. Halen en büyük mali zorluk verilerin

    toplanması ve yönetimi ile ilgili konulardadır.

    4.6 Bugün için çözülmesi en kolay olan problemler teknik uygulama problemleridir. Zira

    bugün satıcıların getirdikleri çözümler, server’lar, iş istasyonları ve PC’lerin vektör, raster

    veya grafik olmayan verilerin merkezi veya dağıtılmış veri tabanlarında yönetilebildiği bir

    şebeke üzerinde kullanılabilmesi için çeşitli alternatifler sunmaktadır. Bugün halen en önemli

    sorun sürekli değişen ve gelişen sistemlere ilişkin eğitim konularıdır.

    4.7 GIS’in kullanılmaya başlandığı 1980’lerde benimsenen yaklaşım yukarıdan-aşağıya

    yaklaşımı idi. Yukarıdan-aşağıya yaklaşımının avantajı kaynaklara hızlı erişimde

    yatmaktadır. Dezavantajı, bilgi akışının saklı olması ve teknik yetersizlikler doğabilmesidir.

    4.8 Aşağıdan-yukarıya yaklaşımının avantajı kullanıcı ihtiyaçlarına kolayca uyum

    sağlaması ve varolması problemler ve kısıtlamaların gerçekçi bir biçimde belirlenmesini

    sağlamasıdır. Dezavantajı ise uygulamanın tabanını teşkil eden bir fikir birliğine varılmasının

    daha yavaş gerçekleşmesidir.

    4.9 Yukarıdan-aşağıya ve aşağıdan-yukarıya yaklaşımları arasında bir uzlaşma hem üst

    hem de alt seviyeleri barındıran bir komite yapısının kurulması ile sağlanabilir.

    4.10 Sorumlulukları ile beraber dağıtılmış veri tabanları için olası bir yapı Şekil 7 de

    gösterilmiştir.

    4.11 Bu şekilde şebekelendirilmiş bir yapının uygulanması aşağıdaki faydaları

    sağlamalıdır.

    . daha iyi veri saklama ve güncelleştirme

    . daha etkin veri erişimi

    . daha etkin çıktı alınması

     

  2. GIS modellerinden örnekler.

    Beş ayrı GIS modelinin avantaj ve dezavantajları aşağıda tartışılmaktadır.

    1. Avusturya Kadastrosu
    2. Avusturya kadastrosu için kullanılan model Şekil 8’de gösterilmektedir. Avusturya’nın

      tümü için bir arazi bilgi sistemi oluşturmak üzere uygulanan bir modeldir. Grafik veriler ve

      öznitelik verileri basit bir PC donanım ve yazılımı üzerine (AutoCAD ve D-Base) oturtulmuş

      olan birbirinden tamamen ayrı iki sistemle işlenmektedir. Grafikler, sayısal kadastronun

      varolduğu yerlerde (kentsel alanlar) yersel ölçüm verilerinin girilmesi yoluyla veya

      yapılandırılmamış bir formda 1:1000 ölçekli haritaların (kırsal alanlar) sayısallaştırılması

      yolu ile girilmekte ve tutulmaktadır. Öznitelikler klavye aracılığı ile girilir ve değiştirilir. Bu

      iş 90 bölge ofisinde gerçekleştirilmektedir. Verilerin merkezdeki bir bilgisayara periyodik

      olarak transferi BTX sistemiyle telefon hatları aracılığı ile yapılmaktadır. Grafik ve grafik

      olmayan veriler gerektiğinde analiz amacıyla burada birleştirilebilir. Sistem ulusal bir

      kadastro idaresinin sorunlarını çözecek yetenektedir fakat diğer sektörlerin gereksinmeleri ile

      entegrasyonu güçtür. Bir merkezi IBM bilgisayar ve IBM P/C’ler üzerine kurulmuştur.

    3. (Sydney Water Board)
    4. Şekil 9, Sydney’in (Avustralya) kentsel alanı için hazırlanan bir Planlama GIS

      kavramını özetlemektedir. Burada parselleri parsel numaraları ile gösteren 1:5000 ölçekli bir

      harita yapılandırılmamış grafik veri olarak sayısallaştırılmamıştır. Ev bağlantıları da

      gösterilmiştir. Elde edilen avantaj 600 km’lik bir alandan daha geniş bir alan üzerinde

      sayısal bir sistemin hızlıca kurulabilmesidir ancak kontrol ağının metrelere varan derecede

      hatalı olması, parsel bazında tek tek yapılan ve ölçü krokilerinde metre ve sınır olarak

      kaydedilen hassas ölçüm gereksinimlerini karşılayamamaktadır.

      Buna karşın sistem hassasiyete dayalı olmayan planlama gereksinimlerini

      karşılayacak yeteneklere sahiptir. Ancak hassas ölçüm bilgilerinin tüm kullanıcılara açık

      olmasını sağlamak için tüm ölçü krokileri raster olarak tarandıktan sonra laser diske

      (halihazırda 64 GB) depolanmıştır. Raster görüntüler bu şekilde vektörlere

      dönüştürüiebilmektedir.

      Sistem Avustralya üretimi Genasys platformu üzerinde kurulmuştur.

    5. Alman Kadastro Sistemi ALK
    6. Şekil 10. Alman Kontrol Sistemi’ne bağlı kadastral ölçüm kayıtlarını barındıran

      Alman kadastro sistemi ALK’ın prensiplerini göstermektedir. Sayısal ölçüm kayıtlarının bir

      Arazi bilgi sistemi oluşturmak üzere kullanıldığı ve tüm ülke için 2010 yılında bitirilmesi

      beklenen 40 yıllık programdır. Mülkiyet verilerinin tek bir parsel numarası ile ilişkilendiren

      öznitelik veritabanının derlenmesi olan iş iki ana kısma ayılmıştır. Bir çok Batı Alman

      eyaletinde bu alt sistem zaten tamamıyla oturtulmuş olup yasal mülkiyet sertifikalarının

      verilmesinde kullanılmaktadır. Aşağı Saksonya Eyaletinde 11 milyon parsel kayıtlardadır.

      1:1000 ölçekli bir kadastral harita olarak gösterilebilen cm. hassasiyetindeki grafik veriler iki

      aşamada kurulma safhasındadır; birinci aşama parsellerin tüm köşe noktalarının ayrı ayrı

      numaralandırıldığı ve koordinat değerlerinin hesaplandığı bir nokta veritabanının

      yaratılmasıdır. Aşağı Saksonya Eyaleti için bu nokta veritabanı tamamlanmıştır. GPS –ölçüm

      tekniklerinin kullanılmasının mümkün olması ile birlikte nota koordinatları daha gelişmiş

      bir arazi kontrol sisteminde girilebilmektedir. Grafik çizgi bağlantıları oluşturulmadıkça,

      varolan klasik kadastro haritaları parsel numaralarının ve bunların konumlarının

      kullanıcılara belirlenmesine yarar. Bu haritalar (örn. Hanover şehrinde) günlük bazda

      tutulmaktadır. Mikrofilm kartları üzerine alınan kopyaları, düzenli olarak (haftada bir ) parsel

      belirlenmesine gereksinimi olan tüm yönetimlere dağıtılmaktadır.

      Oluşturulacak olan grafik veritabanı, numaralı notlar, numaralı çizgiler, numaralı

      alanlar (parseller ve numaralı nesneler (bölgeler, adalar) arasında tek tek ilişkiler olan

      tamamen topolojik olarak yapılandırılmış bir veritabanıdır.

       

    7. Alman Topoğrafik Veritabanı, ATKIS

Almanyada öncelik genel planlama amaçları doğrultusunda topoğrafik bir

veritabanının oluşturulmasına verilmiştir. Proje 1988’de başlamış, bir çok Batı Eyaleti için

  1. yılında Doğu Almanya Eyaletleri için ise 1997’de bitirilmesi planlanmıştır (bkz. Şekil

11)

Almanya beş yıllıktan eski olmayan (güncelleştirme döngüsü) 1:5000 ölçekli bir

Topoğrafi temel haritası ile kapsanmıştır. Bu harita elle sayısallaştırılmıştır. Sayısallaştırma

süreci sırasında 90 ayrı nesne sınıfı kullanıldığı için tarama uygun bulunmamıştır.

Grafik veriler topolojik olarak yapılandırılmıştır, veri tabanı ise nesne yönelimlidir.

Sistem, planlama amaçları doğrultusunda sorgulama yapılmasına izin verildiği gibi 1:25 000

ölçekli haritasından otomatik olarak çıktı alınmasını da mümkün kılar. Sayısal ortofoto aracılığı

ile güncelleştirme süreçleri geliştirilmektedir. Veri sistem yönetimi Siemens veya Intergraph

iş istasyonları ile yapılmaktadır. ATKIS BİR Planlama GIS’i olarak iş görmektedir.

    1. Kuwait Modeli

1983 –1998 yılları arasında oluşturulan Kudams sistemi kentsel gereksinimler ile ilgili

tüm grafik ve grafik olmayan verilerin entegrasyonunu amaçlamaktadır (bkz. Şekil 12)

Kentsel gereksinimler için yetersiz olan daha önceki düşük standartlı kontrol sistemi

İle ilgili bir çalışmanın ardından uydusal konumlandırma sistemlerine dayalı ve elektronik

ölçümlerle sıklaştırılarak günlendirilmiş daha hassas bir kontrol sistemi geliştirilmiştir.

Bu kontrol sistemine dayanılarak. Kuwait ‘in (650 km ) kentsel alanlarını 1:500

ölçeğinde temsil edebilen desimetre hassasiyetinde yeni bir kentsel sayısal haritacılık sistemi

oluşturulmuştur.

Altyapı özelliklerinin rögarlar v.s havadan fotoğraf alımından önce işaretlenmesiyle

altyapı ölçümleri topporafik veri tabanı ile (bina, duvar, yol, drenaj özelliklerini ve

yükseklikleri gösterecek şekilde hassas bir biçimde ilişkilendirilebilir.

Arazi kitapçıklarındaki kadastral ölçüm kayıtlarının blok blok aynı kontrol sistemine

girilmesi ile kadastro ölçümleri bağlanabilmektedir.

Sistem tüm topografik altyapı ve kadastral grafik bilgiler arasında üst üste bindirmeyi

Mümkün kılmaktadır.

Arazi parsellerinin, altyapı özelliklerinin ve binaların tek tek numaralandırılması.

Gerekli tüm öznitelik bilgilerin ek öznitelik veri toplama programlarıyla ilgili bakanlıklar

ve dairelerin kullanımına açılmasını sağlar. Şu anda Adalet Bakanlığı KUDAMS sistemine

bağlanabilen numaralı tüm arazi parsellerinin mülkiyet kayıtlarını tutmaktadır.

KUDAMS uluslararası bilimsel kongrelerde (Toronto’da 1986 yılında yapılan

“International Federation of Surveyors” ve Kyoto’da 1988 yılında gerçekleştirilen

“International Soclery for Photogrammetry and Remote Sesing” kongreleri mekansal

ilişkileri kurulmuş entegre kentsel veri sistemlerine bir model olması özelliği ile dikkat

çekmiştir. Kentsel bilginin karmaşıklığı nedeni ile yapılandırılmamış grafik veriler

kullanılmıştır. Fakat analiz amaçlı olarak veya tesis yönetimini mümkün kılan altyapı

şebekeleri için gerekmesi halinde arazi parselleri ve binalar için topolojik olarak

yalnızca kadastro verileri halihazırda kısmen yapılandırılmıştır.

Yurtdışındaki yüklenicilerden alınan sistem verileri değerlerini 1991 yılında Kuwait’in

kurtuluşunda, müttefik güçler için kentsel haritaların A.B.D.’nde üretimi sırasında

ispatlamışlardır.

Şu anda Kuwait’i bekleyen en önemli iş, hem Kuwait Belediyesi hem de ilgili

Bakanlıkların desteğini gerektiren veri tabanını güncelleştirme işidir.

 

  1. KUDAMS-Projesinib Gözden Geçirilmesi
  2. 6.1 Kapsam ve Kavram

     

    Projenin “Kwait Utility Data Management System” olan orijinal ismi, 1980’lerde

    altyapı ile ilgili bakanlıkların birbirlerinden ayrı olarak gösterdikleri çabalara Kuwait

    belediyesi’nin koordinasyonu altında bir düzen vermek gerekliğinden doğdu. Bu işin Harita

    Dairesi’nin sorumluluğundaki geometrik bir veritabanı (haritalar, kadastro kayıtları) üzerinde

    yapılması gerekiyordu.

    Böylece, tüm kentsel verilerin,

    . Hava fotoğraflarından elde edilmiş, 1:500 ölçekli olarak çizdirilmiş topoğrafik bir

    harita.

    . harita paftaları ve arazi kitapçıklarındaki yüzey araştırma verilerine dayalı, 1:500

    ölçekli kadastro haritası ve

    . yalnızca çeşitli kalitelerdeki şematik çizimlerdeki altyapı verilerinden.

    . oluşan ayrı ayrı tanımlanmış geometrik bir taban üzerinde entegre edilmesi kavramı

    doğdu.

    Bu özellikler,

    . binalar (planlama bilgisi, istatistikler, nüfus)

    . arazi parselleri (mülkiyet kayıtları, arazi kullanımı , bölgeleme)

    . altyapı rögarları (akar kodları)

    . altyapı çizgileri (kabloların derinliği, yükleri, boruların kapasiteleri, eğim)

    ile ilişkilendirilmiştir.

    1. Projenin Tarihi

    1. satıcıların Harita Dairesine teklif vermeleri
    2. Hanover Üniversitesi, Fotogrametri ve Jeodezi
    3. Enstitüsü ‘nün sonuçta KUDAMS kavramına yol açan proje

      çalışması

    4. projeyle ilgilenen firmalardan 56’sının ön elemeyi geçmesi
    5. tekliflerin verilmesi ve değerlendirilme
    6. ihalenin ana yükleyicisi olarak Asya Konsorsiyumu!nun (Tokyo,

Japonya) ve donanım ve yazılımı sağlamak üzere alt-yüklenici

olarak Intergraph’ın belirlenmesi

1983-90 projenin kentsel alanı kapsayan dört proje sahasında aşama aşama

yürütülmesi

    1. projenin Irak işgalinden 1 ay önce tamamlanması

    1. veri setinin bir kopyasının Tokyo’daki Kuwait-Büyükelçiliği
    2. aracılığı ile A.B.D. Savunma Dairesine aktarımı (kuruluş için

      haritaların hazırlanması işini Intergraph üstlenmiştir.)

    3. Kuwait donanımının Irak’a taşınması
    4. kayıp verilerin kurtuluşundan sonra Kuwait Belediyesi’ndeki

açılmamış kasadan kurtarılması.

    1. donanım ve yazılım sisteminin değiştirilmesi işinin Intergraph

Middle East’e verilmesi kurtarılmış verilerin aktarımı ve yeniden

yüklenmesi

 

    1. KUDAMS ‘nın Aşamalı Yaklaşımı
    2. Sistemin kuruluşundaki çalışma aşamaları şöyle idi:

      1. 1983 yılında hassas coğrafi referans olarak yeni bir arazideki sabit tesislerden
      2. oluşan kontrol noktası şebekesinin oluşturullması

        . Kuwait’in 17 800 km sini kapsayan 136 sabit noktasının tesisi

        . 1. Dereceden nirengi dengelemesiyle yersel ölçüm yapılması

        . Kuwait’in tümüne yönelik olarak + 2m. Mutlak – 3m. Göreceli 5 noktada

        Doppler Transit uydu alıcıları kullanılarak referans datum (WGS 1972)

        Yöntemiyle mutlak konumlandırma yapılması

        . 1-3 km aralığında hassas poligon atılarak sıklaştırma yapılması

        . Hava fotoğraflarından blok seviyesinde sıklaştırma yapılması (işaretlenmiş

        noktalar kullanılarak havai nirengi blok dengelemesi)

         

      3. Kentsel alanlar için 1: 3300 ölçeğinde hava fotoğrafları (rednkli)
      4. . kontrol noktalarının ve altyapı rögarlarının işaretlenmesi

        . 4 proje alanında odak uzunluğu 0.3m olan kameralarla ve 0.23 * 0.23

        görüntü formatında hava fotoğraflarının alınması

        1. yerleşim alanları. Merkezin güneyi 1984

        2. kent merkezi 1985

        3. kıyı alanları 1986

        4. Al Ahmadi, Jahra 1987

        5. yeni inşaat alanları için uçuşların güncelleştirilmesi 1988-89

      5. Hava Fotoğraflarından Topografik Haritalama
      6. . 3500 fotoğraf bloğundan Hava Kontrol noktalarının yoğunlaştırılması

        . 1:500 ölçekli 4900 adet topografik haritanın çizdirilmesi

        (nesne doğruluğu +5 cm

        yükseklik doğruluğu +20 cm)

        . Topoğrafik verilerin manyetik teyp üzerinde depolanması (1985,1986

        1987,1988) ve veri tabanını transferi (1989/90)

         

      7. Kadastro Verilerinin Hazırlanması
      8. . yersel ölçüm kayıtlarının blok raporları şeklinde derlenmesi

        . yersel ölçüm verilerinin iş istasyonlarına girilmesi

        . blokların, havai nirengi ile oluşturulmuş kontrol noktalarına yerleştirilmesi

        . parsellerin (82000 özel, 30000 kamu ) tek tek parsel numaraları ile iş

        istasyonları üzerinde oluşturulması

        . mülkiyet verilerinin MOJ kayıtlarından transfer edilmesi (toplu yükleme)

        . 1: 500 ölçekli kadastro haritalarının çıktılarının alınması (+ 5 cm sayısal

        depolama doğruluğunda )

         

      9. Altyapı Verilerinin hazırlanması

. Rögarların hava fotoğraflarına göre yerleştirilmesi,kabloların durumlarının

alıçılar ile tespiti

. kablo hatlarının ve boruların iş istasyonlarına girilmesi

. altyapı öznitelik verilerinin, altyapı özellik tanım numaralarının

belirlenmesinden sonra, toplu yükleme ile iş istasyonlarına girilmesi

. 1:500 ölçekli altyapı haritalarının çıktılarının alınması ;(+ 0.1 m sayısal

depolama hassasiyetinde)

Aşağıda belirtilen sayılarda hat parçası girilmişti:

Hat parçası sorumluluk

Sayısı

. telefon 81 000 MOC

. temiz su 54 000 MEW

. kullanım suyu 49 000 MEW

. atık su 81 000 MPW

. yağmur suyu boruları 36 000 MPW

. yağmur suyu ızgaraları 63 000 MPW

. cadde ışıkları 100 000 MEW

. düşük gerilim kanalları 14 000 MEW

. düşük gerilimli kablolar 85 000 MEW

. yüksek gerilim kanalları 1 000 MEW

. yüksek gerilimli kablolar 3 000 MEW

. gaz boruları 2 000 MPW

 

6.4 Gelecekteki Potansiyel

      1. . Tüm topogfrafik özellikleri ve yapıları
      2. . tüm arazi parsellerini

        . tüm altyapı özelliklerini

        içeren bir veri sistemi için ilk temel atılmıştır.

        Bunun için 30 milyon ABD $’ı değerinde bir başlangıç yatırımı gerekmektedir.

        Bu değer bugünün maliyetleri ile 60 milyon ABD $’ına denk gelmektedir.

         

      3. Bu sebeple,
      4. . yeni uçuşlar yapılarak topoğrafyanın

        . 1988’den sonra elde edilmiş olan yersel ölçüm kayıtlarını düxenleyerek

        kadastro verilerinin

        . altyaoı ile ilgili Bakanlıklarından yeni çizimler alınarak altyapı verilerin

        güncelleştirilmesi gereklidir.

         

      5. Öncelik sırasına göre çözülecek problemler şunlardır:
      6. . kurumsal

        . mali

        . eğitimle ilgili

        . teknik

      7. Sistemden aşağıdaki alanlarda faydalanılabilmesi için kapsamın genişletilmesi

Gereklidir:

6.4.4.1 Planlama

. imar blokları

- arazi kullanımı

- kısıtlamalar

- tanımlanmış arazi kullanımı (planlama veri tabanı)

işaretlenerek oluşturulabilir.

 

6.4.4.2 Sosyo – Ekonomik Veriler

. Binalar

. bloklar veya

. alanlar:

- planlama ( okullar mağazalar,hastaneler)

- istatistikler (nüfus sayımı)

- kimlik bilgileri

- araç ruhsatları

gibi işlerde kullanılmak üzere sosyo – ekonomik verilerle ilişkilendirilebilir.

6.4.4.3 Çevresel Veriler

. Emisyon

. gürültü

. yer kirliliği

. hava kalitesi

. zemin su seviyesi

. toprak kalitesi gibi

ölçüm noktaları, çevresel bir veritabanında çevresel izleme ve planlama

amacıyla ilişkilendirilebilir.

 

Bir bitki örtüsü veritabanınndaki,

. ağaçların sağlık durumları ve

. yükseklikleri

kaydedilerek bir Ağaç Kadastrosu oluşturulabilir.

 

6.4.4.4 Tesis Yönetimi İçin Grekli Altyapı

Altyapı verileri

. bakım

. kapasite veya yük hesabı

. müşterilerin faturalandırılması

ile ilgili tüm Bakanlıklardaki tesis yönetimi için bir taban oluştırur.

 

6.4.4.5 Yol Verileri

Yollarla ilgili veriler

. yol bakımı

. yol işaretlendirmesi ve bakımı

. kaza istatistikleri

. trafik araştırmaları

. araç navigasyon sistemleri

. ulaşım için sevk sistemleri

. polis, savunma, ambulans ve yangın polisinin kullanımları

. park kapasitesi araştırmaları

için toplanabilir.

KUDAMS sistemi bahsedilen işleri yapabilmek için gereken genişletilebilir. olma özelliğine

Haizdir. Entegrasyonu gerçekleştirebilmek için Belediye için den ve dışarıdan güçlü desteğe

İhtiyaç vardır.

Geri